Dijital teknolojilerin hızla gelişmesiyle birlikte, kullanıcı verilerinin toplanması ve bu veriler üzerinden hedeflenmiş reklamcılık uygulamaları son yıllarda önemli ölçüde arttı. Bu durum, bireylerin ilgi alanlarına göre sosyal medya platformlarında reklamlarla karşılaşması gibi yeni bir fenomeni ortaya çıkardı. Ancak bu durumun beraberinde getirdiği en büyük sorunlardan biri, kullanıcıların platform dışındaki hareketlerinin de takip edilmesi ve “gölge profiller” oluşturulması.
Sosyal medya devleri, kullanıcıların platform dışındaki davranışlarını takip etmek için çeşitli yöntemler kullanıyor. Google, Meta ve TikTok gibi şirketler, takip pikselleri olarak bilinen ve web sitelerine yerleştirilen görünmez grafik dosyaları aracılığıyla milyonlarca kullanıcının verilerini topluyor. Bu pikseller, IP adreslerinden tıklanan ürünlere, hatta sağlık sitelerindeki hassas bilgilere kadar birçok veriyi saniyeler içinde şirketlerin sunucularına aktarıyor. Bu sayede, reklamlar kişiye özel hale getirilerek etki güçleri artırılıyor.
“Gölge profil” uygulaması, bir platform kullanıcısı olmasanız bile hakkınızda veri toplanmasına ve saklanmasına yol açıyor. Bu profiller, sosyal çevrenizden elde edilen veriler ve web üzerindeki hareketleriniz aracılığıyla oluşturuluyor. Bu takip, platformda bir hesabınız olmasa bile IP adresiniz ve tarayıcı parmak iziniz üzerinden tutarlı bir kimlik oluşturulmasını sağlıyor. Böylece, platforma üye olmaya karar verdiğinizde, şirket sizin hakkınızda yıllardır biriktirdiği verilere anında erişebiliyor.
DuckDuckGo’nun “Tracker Radar” verilerine göre, Google (Alphabet) internet sitelerinde en fazla takipçi konumunda. Şirket, gezilen her 10 siteden yaklaşık 7’sinde kullanıcı verilerini izleyebiliyor. Microsoft ve Facebook da bu alanda öne çıkan diğer şirketler. TikTok’un sahibi ByteDance ise bu listede daha geride yer alıyor.
Bu durumun en çarpıcı örneklerinden biri, sağlık sektöründe yaşanıyor. PNAS Nexus’ta yayımlanan bir araştırmaya göre, ABD’deki hastanelerin %66’sı takip pikselleri kullanıyor. Bu pikseller, hastaların hangi kliniklere tıkladığını veya hangi hastalıklarla ilgili bilgi aradığını doğrudan büyük teknoloji şirketlerine iletiyor. Bu durum, ABD’de büyük bir mahremiyet krizine yol açmış durumda.