Son yıllarda yapay zeka (AI) teknolojileri, küresel ekonomiden savunma sanayisine kadar birçok alanda dönüşümlere yol açarken, jeopolitik gelişmeler de bu teknolojinin stratejik önemini artırdı. Özellikle ABD ile Çin arasındaki teknolojik rekabet, yapay zeka çiplerinin ihracatını kontrol altına alma çabalarıyla yeni bir boyuta taşınıyor. Habertürk’te yer alan habere göre, Trump yönetiminin yeni önerisi, ABD’nin AI çip ihracatını hem güvenlik hem de ekonomik bir kaldıraç olarak kullanmasını hedefliyor.
ABD Ticaret Bakanlığı, Nvidia ve AMD gibi şirketlerin ürettiği yapay zeka hızlandırıcı çiplerin ihracatını lisans şartına bağlayacak bir çerçeve hazırlıyor. Taslak kurallara göre, 200 bin adet ve üzeri çip alımı için alıcı ülkelerin ABD’de AI veri merkezlerine yatırım yapması veya katı güvenlik taahhütlerinde bulunması gerekecek. Bu durum, Biden dönemindeki müttefik muafiyetlerinin terk edilerek, ihracatın doğrudan müzakere masasına taşındığını gösteriyor.
Kısıtlamalar ölçeğe göre kademeli olarak uygulanacak. 1.000 adetten az çip içeren küçük kurulumlar bile lisans gerektirebilecek. İhracatçı şirketler (Nvidia, AMD) çiplerin kullanımını izlemek zorunda kalacak, alıcılar ise çiplerin büyük ölçekli gruplar (cluster) oluşturmasını engelleyen yazılımları kabul etmek zorunda olacak. 100 bin adete kadar alımlarda hükümetler arası resmi güvence belgesi istenecek. 200 bin adet ve üzeri için ise ABD ihracat kontrol görevlilerinin yerinde denetim ziyareti zorunlu olacak.
Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerle daha önce yapılan anlaşmalar, bu modelin öncüsü niteliğinde görülüyor. Eski Biden dönemi ulusal güvenlik yetkilisi Saif Khan, yeni kuralların Çin’e olası çip kaçakçılığını engelleyebileceğini ancak küresel kapsamıyla müttefiklere karşı aşırı baskı aracı haline gelebileceğini belirtiyor. ABD Ticaret Bakanlığı, Biden döneminin “aşırı ve felaket” olarak nitelendirdiği kurallarından uzak durulacağını, bunun yerine Orta Doğu ülkeleriyle sağlanan yatırım odaklı anlaşma modelinin genelleştirileceğini vurguladı.
Taslak, yapay zeka modellerinin temel parametreleri olan “model weights” ihracatına doğrudan değinmiyor. Biden yönetimi bu alanda kısıtlamalar getirirken, Trump yaklaşımı yatırımlara ve güvenlik taahhütlerine odaklanıyor. Nvidia ve AMD henüz konuya ilişkin yorum yapmazken, uzmanlar bu hamlenin ABD’nin AI ekosistemindeki hakimiyetini pekiştireceğini ve küresel teknoloji yarışında yeni dengeler yaratacağını değerlendiriyor.