Türkiye’de Otonom Sürüş: Yasal Düzenlemeler Eksik, Riskler Büyük
Türkiye'de Otonom Sürüşe Geçiş: Mevcut Durum ve Gelecek
Türkiye, otonom sürüş teknolojilerine geçiş sürecinde önemli adımlar atmaya çalışırken, bu alandaki yasal düzenlemeler henüz istenilen seviyede değil. Habertürk'ün haberine göre, otonom araçlar için "tam serbest" bir trafik kullanımı söz konusu değil; mevcut düzenlemeler daha çok geçiş dönemi niteliğinde ve parçalı bir yapıya sahip.
1 Aralık 2024'te yayımlanan yönetmelikle otonom araçlar yasal zemine alınsa da, kullanım otopark, sabit güzergah gibi belirli alanlarla sınırlı. Şu anda seviye 1-2 yarı otonom araçlar fiilen kullanılırken, seviye 3+ olarak adlandırılan tam otonom sürüş ise sınırlı izinlerle ve test aşamasında gerçekleştiriliyor.
Yasal Çerçeve ve Eksiklikler
Otonom sürüşün hukuki altyapısı mevcut olmakla birlikte, bu alandaki düzenlemeler henüz eksik ve parçalı durumda. Yönetmelik düzeyinde teknik şartlar, güvenlik sistemleri ve tip onay süreçleri belirlenmiş olsa da, bu düzenlemeler mevcut kanunlara "yamalı" bir şekilde dahil edilmiş. Karayolları Trafik Kanunu'nda ise ana çerçeve çizilmediği gibi, gerekli özel hükümlerin de hayata geçirilmesi gerekiyor. Yeni kanun teklifleri henüz yürürlüğe girmedi.
Sorumluluk ve Ceza Hukuku
Otonom ve Tam Otonom Araç Kanunu çalışmaları devam ederken, ceza hukuku ve sorumluluk sistemi de yeniden düzenleniyor. En kritik konulardan biri olan ölümlü kazalarda sorumluluğun kimde olacağı meselesi, yeni düzenlemelerle farklı paydaşlar arasında dağıtılıyor. Mevcut durumda sürücüde olan sorumluluk, yeni taslak kanuna göre araç sahibi, yetkili sürücü/operatör, yazılım geliştirici, araç üreticisi ve veri sağlayıcı/altyapı işletmecisi arasında paylaştırılacak.
Yeni yasa taslağı, ölümlü kazalarda hapis cezasının yanı sıra para cezası da öngörüyor. Trafik ihlallerinde aracın 30 gün trafikten men edilmesi, ağır kusur halinde sistemin işletme izninin iptali ve izinsiz kullanımda 120 gün adli para cezası gibi yaptırımlar da getiriliyor.
Otonom Sürüş Sistemleri ve Seviyeleri
Otonom sürüş sistemleri, ışık algılama ve menzil belirleme (LİDAR), radar, kamera sistemleri, yapay zeka ve makine öğrenmesi algoritmaları ve gerçek zamanlı veri işleme gibi teknolojilere dayanıyor. Bu sistemler trafik işaretlerini okuyarak, araçları ve yayaları algılayarak rota ve hız kararlarını veriyor. Otomotiv Mühendisleri Topluluğu SAE International tarafından belirlenen otonomi seviyeleri ise şunlar:
- Seviye 3: Araç kontrolü alır ama sürücü hazır olmalı
- Seviye 4: İnsan müdahalesi gerekmez (sınırlı alan)
Türkiye'nin otonom sürüş teknolojilerine uyum sağlaması için kapsamlı bir hukuki altyapı, teknik yeterlilik ve altyapı çalışmalarına ihtiyaç duyuluyor.