Küresel tedarik zincirlerindeki kronik kapasite sıkıntıları, özellikle bellek, RAM ve ileri seviye çip üretimindeki darboğazlar nedeniyle son yıllarda giderek derinleşiyor. Akıllı telefonlardan yapay zeka sunucularına, otomobillerden savunma sistemlerine kadar pek çok sektör bu krizden olumsuz etkileniyor. Bu durum, ülkeleri kendi topraklarında üretim tesisleri kurmaya yöneltirken, jeopolitik arenada da tansiyonu yükseltiyor.
Bu karmaşık tabloda, ABD-Çin teknoloji savaşı da yarı iletken sektörünü doğrudan hedef alıyor. Washington, Çin’in yapay zeka ve askeri teknolojideki ilerleyişini yavaşlatmak amacıyla ileri seviye çip ihracatını kısıtlarken, Pekin ise kendi kendine yeterliliği sağlamak için yerli üretimi artırmaya çalışıyor. Bu bağlamda, Huawei gibi şirketler kritik bir rol üstleniyor.
Ancak, bu savaşın en hassas cephesi, Tayvan’ın küresel ileri çip üretimindeki tartışmasız hakimiyeti. Yaklaşık %60’lık bir paya sahip olan Tayvan, dünyanın en büyük çip üreticilerini barındırıyor. Çin’in ada üzerindeki artan baskısı, ABD’yi Tayvan konusunda hem müttefik hem de stratejik bir varlık olarak konumlanmaya itiyor.
Son gelişmeler, bu gerilimi daha da tırmandırdı. ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick’in, Tayvan’daki çip üretiminin %40’ının ABD’ye taşınması gerektiği yönündeki talebi ve aksi takdirde %0’a varan gümrük vergisi tehdidi, Tayvan’dan sert bir tepkiyle karşılandı.
Tayvan Başbakan Yardımcısı ve baş tarife müzakerecisi Cheng Li-chiun, bir televizyon kanalına verdiği röportajda, ABD’ye net bir mesaj gönderdi. Cheng, “Washington’a çok açık söyledim, bu imkansız,” dedi. Tayvan’ın yarı iletken ekosistemini “taşınamaz bir buzdağı” olarak tanımlayan Cheng, bu devasa yapının onlarca yılda oluştuğunu ve kolayca yerinden oynatılamayacağını vurguladı. “Bu ekosistem Tayvan’da büyümeye devam edecek,” diye ekledi.
ABD Ticaret Bakanı Lutnick, çip üretiminin büyük bölümünün Çin’e sadece 80 mil mesafede olmasını “mantıksız” olarak değerlendiriyor. Yönetimlerinin hedefinin, ileri seviye yarı iletken üretiminde pazar payı kazanmak olduğunu belirten Lutnick, “Ofisten ayrıldığımızda bu hedef gerçekleşmiş olacak,” dedi. Daha önceki açıklamalarında, Tayvan’ın tüm çip tedarik zincirinin %100’ünün ABD’ye taşınmaması halinde tarifelerin %0’a fırlayabileceğini ima etmiş, hatta “50-50 paylaşım” önerisinde bulunmuştu. Ancak, Tayvan her iki öneriyi de reddetti.
Cheng Li-chiun, Tayvan’daki bilim parklarının taşınmasının söz konusu olmadığını, ancak ABD’ye kümelenme deneyimi ve know-how paylaşılabileceğini belirtti. “Mevcut, inşaat halindeki ve planlanan projelerle birlikte Tayvan’daki toplam kapasitemiz, ABD veya başka herhangi bir ülkedeki yatırımlarımızdan katbekat fazla olacak,” diye ekledi. Yarı iletken sektörünün Tayvan’da yatırım yapmaya devam edeceğini vurgulayan Cheng, uluslararası genişlemenin ancak “Tayvan kökleri sağlam kaldığı sürece” mümkün olduğunu ifade etti.
Bu gelişmeler, çip kriziyle ilgili jeopolitik gerilimin daha da tırmanacağının ve küresel tedarik zincirlerinin geleceğinin belirsizliğini koruduğunun bir işareti olarak değerlendiriliyor. Taraflar arasındaki müzakereler ve atılacak adımlar, önümüzdeki dönemde yakından takip edilecek.
News
