Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) blog sayfasında yayınlanan bir analiz, akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmaların enflasyon üzerindeki etkilerini mercek altına aldı. TCMB ekonomistleri Mert Gökcü ve Eren Sezer tarafından hazırlanan “Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri” başlıklı analiz, özellikle ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Mart 2026’da yürürlüğe giren eşel mobil mekanizmasının enflasyon üzerindeki potansiyel etkilerini değerlendiriyor.
Analize göre, akaryakıt harcamaları 2026 yılında tüketici sepetinde %3,21’lik bir paya sahip. Bu durum, akaryakıt fiyatlarındaki artışların tüketici enflasyonunu doğrudan etkilediği anlamına geliyor. Ayrıca, ulaştırma hizmetleri ve işlenmemiş gıda başta olmak üzere birçok sektöre maliyetler kanalıyla dolaylı etkileri de bulunuyor. Kamuoyunda görünürlüğü yüksek olan akaryakıt fiyatlarındaki ani değişimler, beklenti oluşumu ve fiyatlandırma davranışları açısından da önem taşıyor. Bu nedenle, akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmaların hem kısa vadeli enflasyon seyri hem de maliyet ve beklenti baskıları üzerinde etkili olduğu belirtiliyor.
Analizde, brent petrol fiyatında %10’luk bir artışın, tüketici enflasyonunu 12 ay sonunda doğrudan ve dolaylı etkilerle 1 puan artırdığına dikkat çekiliyor. Toplam etkinin ise 24 ay içinde yaklaşık 1,2 puan olduğu hesaplanıyor. Eşel mobil uygulamasının, enflasyondaki doğrudan ve dolaylı artışların 1,3 yüzde puan daha düşük, bir başka ifadeyle %0,6 olarak gerçekleşmesini sağladığı vurgulanıyor. Brent petrol fiyatının ortalama 90 ABD doları olduğu durumda ise eşel mobilin enflasyonu düşürücü etkisinin 3,7 yüzde puana kadar çıkabileceği belirtiliyor.
Eşel mobil mekanizması, akaryakıt fiyatlarını etkileyen ürün fiyatı, toptancı-dağıtıcı-bayi marjları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) gelir payı ve vergilerin toplamını dengelemeye çalışıyor. Uluslararası petrol fiyatları, rafine marjları ve döviz kuru, ürün fiyatlarının temel belirleyicileri olarak öne çıkıyor. Jeopolitik gelişmeler nedeniyle uluslararası petrol fiyatlarının yükselmesiyle birlikte, 4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil uygulaması devreye alındı. Bu uygulama, akaryakıt ürünlerine uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarlarında değişiklik yaparak, maliyet değişimlerinin akaryakıt fiyatlarına yansımasını vergi ayarlamaları aracılığıyla kısmen dengeliyor ve fiyat oynaklığını azaltıyor. Benzin, motorin veya LPG’de ürün fiyatlarının arttığı dönemlerde vergi bileşeninde indirim yapılarak nihai akaryakıt fiyatlarındaki artışlar sınırlandırılıyor.
Kaynak: Habertürk
News
