İran’daki savaş, küresel yakıt ve gübre tedarik zincirlerini sarsmasının ardından şimdi de fıstık piyasasını vurdu. Bloomberg’in haberine göre, dünyanın ikinci büyük fıstık üreticisi olan İran’daki çatışmalar, arzı baskılayarak fıstık fiyatlarını son 8 yılın en yüksek seviyesine taşıdı. Özellikle Türkiye’de yaygın olarak tüketilen Antep fıstığı, tek başına tüketilmesinin yanı sıra dondurma, çikolata ve içecek sektöründe de önemli bir yer tutuyor.
Savaşın etkisiyle tedarikin zorlaşması, zaten arzın kısıtlı olduğu bir döneme denk geldi. Expana Markets fındık ve kuruyemiş piyasası analisti Nick Moss’a göre, İran’ın fıstık ticareti, savaş öncesinde de yaptırımlar ve jeopolitik gerilimler nedeniyle zorlanıyordu. 2025 mahsulünün beklenenden düşük gelmesi ve Ocak ayında yaşanan sivil huzursuzluklar sırasında iletişim kesintileri, ihracat koordinasyonunu bozarak arzı daha da daralttı. Şubat ayında patlak veren savaş ise bu durumu daha da kötüleştirdi.
Moss, bunun küresel pazarlara ulaşımı zorlaşan daha küçük bir fıstık havuzu yarattığını belirtiyor. Orta Doğu’nun hem önemli bir üretim merkezi hem de önemli bir transit ve tüketim bölgesi olması, fıstığı bölgedeki aksamalara karşı oldukça hassas hale getiriyor. Küresel talep tarafında ise dikkat çekici bir artış yaşanıyor. Sosyal medyada 2023 sonlarında viral olan fıstıklı ‘Dubai çikolatası’, Avrupa, Ortadoğu ve Asya’da talebi hızlandırdı. Häagen-Daz ve Táche gibi markalar, bu ürünü dondurma ve bitki bazlı süt serilerine taşırken, Starbucks da fıstık aromalı kahveyi yaygınlaştırdı.
Expana’nın ABD fıstık gösterge fiyatlarına göre, fiyatlar 2023 sonundan itibaren son iki yılda yaklaşık yüzde 30 yükseldi. ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre İran, küresel fıstık üretiminin yaklaşık beşte birini, ihracatın ise üçte birini gerçekleştiriyor. ABD ise üretimin yaklaşık yüzde 40’ını ve sevkiyatın yaklaşık yarısını karşılıyor. İran’daki savaşın arzı sıkıştırmasıyla birlikte Antep fıstığı fiyatı Mart ayında pound başına 4,57 dolara kadar çıktı. Bu seviye, Expana verilerine göre Mayıs 2018’den bu yana görülen en yüksek fiyat oldu.
ABD merkezli ve gıda sanayine Antep fıstığı tedarik eden Crown Point Ltd.’de yenilebilir kuruyemiş ve bakliyat iş kolu yöneticisi Gyana Ranjan Das, savaşın ardından nakliye hatlarının 2 Mart’tan itibaren Orta Doğu’ya yönelik yeni sevkiyat rezervasyonlarını iptal ettiğini söyledi. Das, çatışmanın Hindistan’a yönelik fıstık sevkiyatları dahil olmak üzere tedarik zincirini aksattığını belirtti.
News
