ABD ve İsrail’in İran’a yönelik olası saldırıları sonrası fiilen kapanan Hürmüz Boğazı’nın küresel enerji tedarikini sekteye uğratması ve petrol fiyatlarındaki artışlar, enerji güvenliği konusunu yeniden gündeme getirirken, elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji yatırımlarını da mercek altına aldı. Bu gelişmeler, yenilenebilir enerji teknolojilerinde kritik öneme sahip nadir toprak elementlerinin (NTE) stratejik değerini artırarak, enerji ve ekonomik güvenlik tartışmalarının merkezine taşıdı. TRT Haber’de yer alan habere göre, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verileri, NTE’lere olan talebin 2030’a kadar %30’dan fazla artacağını öngörüyor.
NTE’lerin önemi, özellikle kalıcı mıknatıs üretiminde kullanılan neodimyum, praseodimyum, disprozyum ve terbiyum gibi elementlerin artan talebiyle daha da belirginleşiyor. Ancak, bu elementlerin tedarik zincirindeki yoğunlaşma, küresel ölçekte endişelere yol açıyor. 2024 itibarıyla Çin, mıknatıs tipi NTE’de küresel madencilik üretiminin yaklaşık %60’ını, rafine üretimin ise %90’ından fazlasını gerçekleştiriyor. Çin’in kalıcı mıknatıs üretimindeki payı, 2005’te %50 seviyesindeyken, günümüzde %90’ın üzerine çıkmış durumda. Bu durum, Çin’in uyguladığı ihracat kontrollerinin, tek bir ülkeye bağımlı tedarik zincirlerinin kırılganlığını ortaya koyması açısından önem taşıyor.
Türkiye Kritik Mineral İnisiyatifi Kurucusu Sait Uysal, NTE’lerin görece küçük bir pazar olmasına rağmen, bu elementlerin kullanıldığı nihai ürünlerin trilyonlarca dolarlık bir ekonomik hacim oluşturduğuna dikkat çekiyor. Uysal, “Nadir toprak elementleri, geçmişte petrolün oynadığı role benzer şekilde yeni dönemin kritik girdisi konumuna yükselmiş durumda.” ifadelerini kullanıyor. Hürmüz Boğazı gibi kritik geçiş noktalarındaki risklerle birleşen Çin’deki NTE tedarik zincirlerinin yoğunlaşması, küresel kırılganlıkları artırıyor ve enerji dönüşümü sürecinde yeni bağımlılık alanları yaratıyor.
Uysal, Çin’in NTE hakimiyetinin ticari avantajın ötesinde jeopolitik bir kaldıraç oluşturduğuna vurgu yaparak, Çin’in ihracat kontrollerinin küresel ekonomi üzerinde yapısal etkiler yaratabileceğine dikkat çekiyor. Durumun sadece enerji güvenliği değil, “enerji dönüşümünün güvenliği” meselesi olduğuna işaret eden Uysal, NTE’lerin dünya genelinde yaygın olduğunu ve Türkiye dahil birçok bölgede önemli kaynaklar bulunduğunu belirtiyor. Ancak asıl sorunun, kaynak eksikliğinden ziyade, bu kaynakları ekonomik olarak işletebilecek ve çevresel maliyetleri minimize edebilecek teknolojik altyapının yetersizliği olduğunu ifade ediyor. Çin’in bu alandaki hakimiyetinin, coğrafi avantajdan çok, uzun yıllardır süregelen stratejik yatırımların bir sonucu olduğunu vurguluyor.
News
