A.TR, EUR.1 ve menşe şahadetnamesi: hangi belge ne zaman?

Limanda gemiye konteyner yükleyen vinçler — Temsili görsel, yapay zekâ ile üretildi
İhracatta alıcı ülkenin gümrüğü, eşyanın nereden geldiğini ya da hangi rejimden yararlanacağını belgeyle görmek istiyor. Doğru belge, alıcının indirimli ya da sıfır gümrük vergisiyle ithalat yapıp yapamayacağını belirliyor. Türkiye'de üç temel belge türü kullanılıyor.
A.TR dolaşım belgesi
A.TR, Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği'nde kullanılıyor ve eşyanın serbest dolaşımda olduğunu gösteriyor; menşeyi göstermiyor. Sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri için düzenleniyor; kömür ve çelik (AKÇT) ürünleri kapsam dışında. Belge, ihracatçı ülke gümrüğünün vize tarihinden itibaren 4 ay içinde ithalatçı ülke gümrüğüne ibraz edilmeli.
EUR.1 ve menşe beyanı
EUR.1, serbest ticaret anlaşmaları kapsamında eşyanın tercihli menşeini kanıtlıyor. AB'ye ihraç edilen kömür-çelik ürünleri ile Türkiye–AB tarım ürünleri ticareti Gümrük Birliği dışında kaldığı için bu ürünlerde de menşe EUR.1 ya da menşe beyanıyla kanıtlanıyor.
Belgeyi ihracatçı dolduruyor, ticaret ve sanayi odaları kontrol ediyor, gümrük idaresi vize ediyor. Başvuru elektronik sistem üzerinden yapılıyor.
Revize Pan-Avrupa-Akdeniz (PEM) menşe kurallarının uygulandığı ilişkilerde (EFTA ve Faroe Adaları ile serbest ticaret anlaşmaları ve Türkiye–AB tarım ile kömür-çelik ticareti) EUR.1 vize tarihinden, menşe beyanı ise hazırlandığı tarihten itibaren 10 ay geçerli. Eski kuralların sürdüğü ilişkilerde süre farklı olabileceği için ilgili anlaşmayı kontrol etmek gerekiyor.
6.000 avro eşiği
Toplam kıymeti 6.000 avroyu aşmayan sevkiyatlarda her ihracatçı, EUR.1 yerine fatura üzerine menşe beyanı yazabiliyor. Bu tutarın üzerindeki sevkiyatlarda menşe beyanını yalnız gümrük idaresinden yetki almış onaylanmış ihracatçılar düzenleyebiliyor. Onaylanmış ihracatçı için kıymet sınırı yok.
Menşe şahadetnamesi
Menşe şahadetnamesi tercihsiz menşeyi, yani malın hangi ülkede üretildiğini kanıtlıyor; gümrük vergisinde indirim sağlamıyor. İhracatta zorunlu değil, ithalatçı ülke istediğinde düzenleniyor. Belgeyi ihracatçının yazılı başvurusu üzerine ticaret ve sanayi odaları düzenliyor ya da onaylıyor.
Pratik sıra
- AB'ye sanayi ürünü: A.TR
- AB'ye tarım ya da kömür-çelik ürünü, serbest ticaret anlaşması olan ülkeye ihracat: EUR.1 ya da menşe beyanı
- Alıcı yalnız üretim yerini görmek istiyorsa: menşe şahadetnamesi
Pan-Avrupa-Akdeniz menşe kurallarında 2026 itibarıyla geçiş dönemi sona erdi ve her ikili ilişkide tek kural seti uygulanıyor. Ticaret Bakanlığı, bu değişikliğin Türkiye–AB Gümrük Birliği kapsamındaki doğrudan ticareti etkilemediğini açıkladı. Güncel kümülasyon ülkeleri Bakanlık sitesinde duyuruluyor.
Bu rehber 19 Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır ve bilgilendirme amaçlıdır. Kendi durumunuz için Ticaret Bakanlığı'na, bağlı olduğunuz odaya ya da gümrük müşavirinize başvurun.
İlgili rehberler
Kaynaklar
Google'da tercih edilen kaynağınız yapın
İlgili resmî veriler
- Cari işlemler dengesi →
Aylık cari işlemler ve mal dengesi, son 12 ay toplamı · Kaynak: TCMB EVDS
Kalıcı adres: https://ticarethaber.com/2026/11/19/dis-ticaret/a-tr-eur-1-ve-mense-sahadetnamesi-hangi-belge-ne-zaman.html


